Ṣé ó lè dín PM2.5 kù láti dín ìṣẹ̀lẹ̀ àrùn Alzheimer kù?

PM2.5 tọ́ka sí ohun èlò ìpara nínú afẹ́fẹ́ àyíká pẹ̀lú ìwọ̀n ìbúgbà tí ó dọ́gba pẹ̀lú aerodynamic tí ó tó 2.5 micrometers tàbí kí ó dín sí i, tí a tún mọ̀ sí ohun èlò ìpara díẹ̀. Ìwọ̀n ìbúgbà rẹ̀ kò ju 1/20th nínípọn irun ènìyàn lọ, èyí tí ó jẹ́ kí àwọn ohun èlò kéékèèké wọ̀nyí wà ní afẹ́fẹ́ fún ìgbà pípẹ́.

Àwọn orísun náà ni àwọn ìtújáde tààrà láti inú sísun èédú, èéfín ọkọ̀ tí a fi epo ṣe, eruku ojú ọ̀nà, eruku ìkọ́lé, eruku ilé iṣẹ́, èéfín ibi ìdáná, sísun egbin, àti sísun koríko, àti àwọn èròjà kéékèèké kejì tí a ṣe nípasẹ̀ àwọn ìṣiṣẹ́ kẹ́míkà dídíòksíọ̀mù, nitrogen oxides, àti àwọn èròjà onígbà díẹ̀ tí ó ń yí padà nínú afẹ́fẹ́.

Fún àpẹẹrẹ, ní àwọn ìlú ńlá, ìrìnàjò ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ tó wúwo máa ń tú èéfín tó ní PM2.5 jáde; ní àwọn agbègbè àríwá ní àsìkò òtútù, àwọn ìgbóná tí a fi èédú ṣe fún ìgbóná àárín gbùngbùn tún máa ń mú iye PM2.5 jáde.

Nítorí pé ó kéré, ó ní àwọn ohun olóró àti eléwu púpọ̀, ó ní àkókò gígùn tí afẹ́fẹ́ ń gbé, ó sì ní ipa púpọ̀ lórí ìlera àti dídára afẹ́fẹ́ ènìyàn. Ó lè rìnrìn àjò gígùn, ó sì lè ní ipa lórí àwọn agbègbè ńlá.

Nígbà tí a bá fà á símú, PM2.5 máa ń wọ inú ẹ̀dọ̀fóró tààrà, ó máa ń dí ìyípadà gáàsì lọ́wọ́ nínú ẹ̀dọ̀fóró, ó sì máa ń fa àwọn àrùn bí ikọ́ ẹ̀gbẹ, ẹ̀dọ̀fóró, àti àrùn ọkàn àti ẹ̀jẹ̀. Ìwádìí fihàn pé àwọn èròjà kéékèèké máa ń fa ewu ìlera tó pọ̀ sí i; PM2.5 tilẹ̀ lè wọ inú ẹ̀jẹ̀ nípasẹ̀ ẹ̀dọ̀fóró àti alveoli, níbi tí àwọn gáàsì tó léwu àti àwọn irin tó wúwo ti ń ba ìlera ènìyàn jẹ́.

Àwọn olùwádìí náà lo ọdún méjìdínlógún láti fi ṣe àyẹ̀wò àti ṣàyẹ̀wò àkọsílẹ̀ ìlera àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà mílíọ̀nù 27.8 tí wọ́n jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ́ta àti jù bẹ́ẹ̀ lọ, wọ́n sì fi kódì ìfìwéránṣẹ́ bá ìwádìí ìdààmú afẹ́fẹ́ agbègbè mu láti ṣe àyẹ̀wò ìbáṣepọ̀ láàárín PM2.5 àti Alzheimer's. Tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀, àwùjọ àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì gbàgbọ́ pé ìdààmú afẹ́fẹ́ lè mú ewu pọ̀ sí i láìtaara nípa fífún àwọn ìṣòro bí ìfúnpọ̀ ẹ̀jẹ̀ tàbí ìbànújẹ́, ṣùgbọ́n ìwádìí tuntun yìí yí èrò yẹn padà.

Àwọn ìwádìí náà tún fi ohun pàtàkì kan hàn: àwọn aláìsàn ọpọlọ ní ewu tó ga jù láti ní àrùn Alzheimer. Àwọn olùwádìí ṣàlàyé pé ọpọlọ ọpọlọ máa ń ba ìdènà ẹ̀jẹ̀ àti ọpọlọ jẹ́, èyí tó mú kí ó rọrùn fún àwọn èròjà PM2.5 tàbí àwọn olùrànlọ́wọ́ ìgbóná ara wọn láti wọ inú ọpọlọ kí ó sì mú kí ìpalára iṣan ara pọ̀ sí i. Àwọn èròjà kéékèèké lè mú kí àwọn ìyípadà ọpọlọ yára nípa ṣíṣe ìpalára taara sí àsopọ ọpọlọ, kí ó fa ìgbóná ara, kí ó sì mú kí ìkójọpọ̀ àwọn èròjà tó ń fa àrùn pọ̀ sí i.

Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìwádìí àkíyèsí yìí kò lè fìdí ìbáṣepọ̀ tó ń fa ìṣòro múlẹ̀ ní kíkún, kò sì ní ìwífún nípa ìfọ́mọ́ra láti inú ilé tàbí ibi iṣẹ́, ó pèsè ìtọ́sọ́nà tuntun fún ìwádìí nípa àrùn Alzheimer. Onímọ̀ nípa ọpọlọ, Simone Reppermund láti Yunifásítì ti New South Wales, sọ pé ìwádìí náà tẹnu mọ́ pàtàkì àwọn àyíká tó ní ìlera fún ìdènà àrùn ọpọlọ, pàápàá jùlọ fún àwọn àgbàlagbà tí wọ́n ń lo àkókò púpọ̀ sí i ní agbègbè wọn tí wọ́n sì dojú kọ ewu ìparẹ́ ìmọ̀.

Lọ́wọ́lọ́wọ́, kò sí ìwòsàn fún àrùn Alzheimer. Ìwádìí yìí fún àwùjọ àwọn ọ̀mọ̀wé ní ​​òye tó péye nípa àwọn ohun tó lè fa ewu rẹ̀, ó sì fúnni ní ojú ìwòye tuntun lórí ìdènà—dídára afẹ́fẹ́ tó dára síi lè di ọ̀nà pàtàkì láti dín ewu Alzheimer kù.

Lọ́wọ́lọ́wọ́, àwọn ètò afẹ́fẹ́ tuntun máa ń lo oríṣi ọ̀nà méjì láti fi ṣe àtúnṣe PM2.5:
1. Ṣíṣe àlẹ̀mọ́ ẹ̀rọ: Lílo àwọn àlẹ̀mọ́ tó lágbára láti fi dí àwọn èròjà inú afẹ́fẹ́.
2. Ìṣàn omi Electrostatic: Lílo iná mànàmáná oní-gíga láti fa àwọn ohun tí ó lè ba àwọn ohun alumọ́ni jẹ́.

Àwọn Àǹfààní àti Àléébù ti Àwọn Ọ̀nà Méjèèjì:
1. Àǹfààní Ṣíṣe Àlẹ̀mọ́ Mẹ́kínẹ́ẹ̀kì:
Idókòwò kékeré ní ìbẹ̀rẹ̀, iṣẹ́ tó dúró ṣinṣin, ààbò gíga, àti ìtọ́jú tó rọrùn (rírọ́pò àlẹ̀mọ́ tó rọrùn).
2. Àléébù: Ó nílò owó tí a ń ná láti rọ́pò àlẹ̀mọ́; iṣẹ́ àlẹ̀mọ́ kéré díẹ̀ sí ìmọ̀ ẹ̀rọ electrostatic.

1. Àǹfààní Ìṣàn omi Electrostatic: Ipa àlẹ̀mọ́ tó ga jùlọ àti iye owó ìtọ́jú ìgbà pípẹ́ tó kéré.
2. Àléébù: Ìdókòwò gíga ní ìbẹ̀rẹ̀, iṣẹ́ tí kò dúró ṣinṣin, ó ń mú ìwọ̀n ozone jáde, ó sì ní àwọn ewu ààbò kan (bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ilé iṣẹ́ tí a mọ̀ dájú ń pa ìwọ̀n ozone mọ́ láàrín ààlà ààbò).

Rárá. Ìwádìí tuntun fihàn pé PM2.5 ń mú ewu Alzheimer pọ̀ sí i nípasẹ̀ àwọn ọ̀nà tààrà, láìsí àwọn ọ̀ràn ìlera mìíràn bíi haipatensonu tàbí ìbànújẹ́.

Àrùn ọpọlọ lè ba ìdènà ẹ̀jẹ̀-ọpọlọ jẹ́, èyí tó ń jẹ́ kí àwọn èròjà kéékèèké tàbí àwọn èròjà ìgbóná ara wọ inú ọpọlọ lọ́nà tó rọrùn, tó sì ń mú kí ìpalára iṣan ara yára sí i.

Ó sinmi lórí ohun tí o fẹ́ ṣe pàtàkì sí. Àwọn àlẹ̀mọ́ ẹ̀rọ jẹ́ ààbò àti pé ó rọrùn láti tọ́jú ṣùgbọ́n ó nílò ríra àwọn àlẹ̀mọ́ tuntun. Àwọn ẹ̀rọ electrostatic ní àlẹ̀mọ́ tó dára jù àti iye owó tí ó ń wọlé fún ìgbà díẹ̀ ṣùgbọ́n ó lè mú kí a rí ozone.